Het Innerlijk Glazen Plafond

EDITAH.
15 mei
4 minuten om te lezen

Bijgewerkt op: 24 aug

De Stemmen in je Hoofd: het Innerlijk Glazen Plafond

Van innerlijke saboteur naar jouw krachtigste motivator

Ken je dat irritante stemmetje dat vlak voor een belangrijke presentatie ineens de leiding neemt? Wie denk je dat je bent om hier te staan. Zo meteen zien ze dat je het eigenlijk niet weet. Je handen zijn klaar met de slides, je kennis zit er, en toch sta je jezelf in gedachten al te ontmaskeren voordat iemand anders er ook maar naar heeft gekeken. Dat is geen plankenkoorts. Dat is een glazen plafond dat niet boven je hoofd hangt, maar er middenin zit.

Waar dit stemmetje vandaan komt

In 1978 beschreven de psychologen Pauline Rose Clance en Suzanne Imes voor het eerst wat zij het "impostor phenomenon" noemden — expres geen syndroom, want er was niets ziekelijks aan de vrouwen die zij onderzochten, integendeel. Ze vonden twee patronen die steeds terugkeerden bij succesvolle, aantoonbaar competente vrouwen. Bij de een was er een broer of zus die als "de slimme" gold, terwijl zij zelf als "gevoelig" of "sociaal vaardig" werd neergezet — een indeling die vroeg leert dat competentie iets is wat een ander toebedeeld krijgt, niet iets wat je zelf mag claimen. Bij de ander was het net andersom: zij gold overal als de ster, moeiteloos goed in alles, tot het punt dat elke keer dat het een keer niet vlekkeloos ging, voelde als het bewijs dat de hele reputatie op drijfzand stond (Psychology Today). Geen van beide patronen heeft iets te maken met daadwerkelijk tekortschieten. Ze hebben te maken met een oude, vroeg aangeleerde overtuiging dat succes iets is wat je moet verantwoorden in plaats van iets wat je gewoon mag hebben.

Waarom die stem nu harder gaat praten

Er is een reden waarom dit stemmetje precies nu, in deze levensfase, zo'n vrij spel lijkt te krijgen, en die reden is minder psychologisch dan je zou denken. Meer dan zes op de tien vrouwen ervaren tijdens de overgang een vorm van hersenmist: een naam even niet paraat hebben, midden in een zin het woord kwijtraken, moeite om je te concentreren in een vergadering waar je vroeger moeiteloos de scherpste in de kamer was. Dat heeft een directe hormonale oorzaak — de dalende productie van estradiol, dat normaal gesproken een beschermende werking heeft op je brein — en het gebeurt bij toeval vaak precies op het moment dat vrouwen op het hoogtepunt van hun carrière zitten (The Conversation). Met andere woorden: de innerlijke saboteur krijgt er ineens echt "bewijsmateriaal" bij. Een vergeten naam, een moment van haperen, en de stem grijpt het aan als bevestiging van iets wat hij al jaren beweert. Maar een tijdelijke, hormonaal verklaarbare hapering is geen uitspraak over je bekwaamheid. Het is een brein dat door een overgangsfase heen werkt, niet een brein dat achteruitgaat.

De wending: vijf manieren om de stem terug te wijzen naar zijn plek

Het begint met de stem hardop benoemen — niet in je hoofd wegduwen, maar letterlijk zeggen of opschrijven "daar is hij weer," want zodra je een gedachte externaliseert, is het niet langer een feit over jou, het is een gast die om aandacht vraagt. Van daaruit ga je op zoek naar de feiten: drie concrete, specifieke bewijzen van je bekwaamheid, niet vaag ("ik ben best goed") maar tastbaar (dit project, dat compliment, die keer dat het lukte ondanks tegenslag). Vervolgens de 80%-regel, misschien wel de meest bevrijdende van de vijf: perfectie is geen realistische maatstaf, en "goed genoeg" is vaker het punt waarop dingen daadwerkelijk klaar zijn en verzonden worden in plaats van eindeloos herschreven. Daarnaast zelfcompassie, juist op de momenten dat het misgaat — dezelfde mildheid die je een vriendin zou geven zonder er ook maar over na te denken, mag ook naar jezelf toe. En ten slotte je intuïtie, die stille kennis die er vaak al is voordat de twijfel de kans krijgt om te reageren; die stem vertrouwen is geen risico nemen, het is een vaardigheid die je al die jaren juist hebt opgebouwd.

Ook hier geldt: de werkvloer draagt mee

Net zoals bij andere overgangsklachten is dit geen strijd die uitsluitend binnen jezelf hoeft te worden uitgevochten. Flexibele werktijden op dagen dat het brein even niet meewerkt, een rustplek om vijf minuten stilte te vinden tussen twee vergaderingen door, trainingen die collega's en leidinggevenden laten zien wat hersenmist en zelftwijfel tijdens de overgang werkelijk zijn, en een cultuur waarin je dit soort dingen hardop mag noemen zonder dat het je geloofwaardigheid ondermijnt — dat is geen overdreven aanpassing, dat is een werkvloer die begrijpt dat competentie niet verdwijnt zodra een brein tijdelijk anders werkt.

Een boek dat de 80%-regel een heel filosofie geeft

Als je verder wilt lezen over waarom "goed genoeg" krachtiger is dan perfect, is De moed van imperfectie van Brené Brown de aanrader. Ze schrijft precies over dit soort innerlijke stemmen — de overtuiging dat je pas mag meetellen als alles foutloos is — en laat zien waarom het loslaten daarvan geen verlies aan ambitie betekent, maar juist de ruimte waarin je sterkste werk ontstaat.

Terug naar die presentatie

De volgende keer dat je voor die zaal staat en het stemmetje begint, hoef je het niet het zwijgen op te leggen. Je mag het horen, benoemen, en vervolgens toch naar voren stappen — niet omdat de twijfel weg is, maar omdat je nu weet waar hij vandaan komt en wat hij wel en niet over jou zegt. Die stem is geen glazen plafond dat je gevangen houdt. Het is, als je hem leert lezen, een kompas dat precies aangeeft waar je nog durft te groeien. Leid vanuit die essentie, niet vanuit angst — de kamer heeft je nodig zoals je bent, hapering en al.

De stem die in dit stuk wordt teruggewezen naar zijn plek, is exact waar de module Zelfsaboteur binnen het She Dare programma zich op richt: het patroon herkennen, de beschermende functie ervan doorzien, en dan de stap zetten die de stem het liefst blokkeert. Dat hoef je niet alleen uit te zoeken. Kijk of dit najaar het moment is om die stem definitief zijn plek te wijzen.