Vijf Signalen Die Een Leidinggevende Niet Mag Missen.

Wat je al ziet, lang voordat iemand het benoemt

Je hebt het waarschijnlijk al gezien, zonder het een naam te geven. Iemand in je team die altijd de eerste was met een scherp antwoord, en die nu twee keer moet vragen wat er ook alweer besproken werd. Iemand die drie ochtenden deze maand net iets te laat begon, telkens met een andere, plausibele reden. Iemand die feller reageerde op feedback dan je van haar gewend was, gevolgd door een verontschuldiging die net iets te uitgebreid was voor wat er gebeurde. Losse momenten, elk op zichzelf te klein om iets van te zeggen. Maar signalen worden zelden in isolatie belangrijk — ze worden belangrijk in hun patroon, en dat patroon herkennen is precies waar dit stuk om draait.

De reden dat dit zo vaak onopgemerkt blijft, is niet onoplettendheid. Het is dat maar 16 procent van de vrouwen met overgangsklachten dat zelf ter sprake brengt bij een leidinggevende (RIVM). Wachten tot iemand het zelf vertelt, betekent in de meeste gevallen: wachten tot het te laat is om er nog iets aan te doen voordat het escaleert naar verzuim of vertrek. Vijf signalen die, samen gelezen, een duidelijker beeld geven dan elk apart.

1. Concentratie die wegvalt op momenten dat die er vroeger vanzelfsprekend was

Een medewerker die de rode draad kwijtraakt in een presentatie die ze zelf heeft voorbereid, of die tijdens een vergadering moet vragen waar het gesprek ook alweer over ging. Dit is geen teken van desinteresse of onvoorbereidheid — hersenmist en concentratieproblemen staan expliciet genoemd als kernsymptoom van de overgang (Arboportaal). Het signaal wordt pas veelzeggend wanneer het een duidelijke breuk is met hoe iemand normaal functioneert.

2. Onverklaarbaar, herhaald kortdurend verzuim

Niet één ziekmelding, maar een patroon: regelmatig een halve of hele dag, zonder dat er een aanwijsbare, terugkerende oorzaak wordt genoemd. Verminderde productiviteit en toenemend verzuim staan beide met naam genoemd als gevolg van onbehandelde overgangsklachten (Arboportaal) — het patroon is vaak zichtbaarder dan de oorzaak erachter.

3. Iemand die zich terugtrekt uit zichtbaarheid, precies wanneer het spannend wordt

Ze meldt zich niet meer aan voor het project met de grootste zichtbaarheid, vraagt niet meer naar de promotie waar ze eerder wel interesse in toonde, blijft liever op de achtergrond bij de belangrijke presentatie. Dit signaal is makkelijk te verwarren met een gebrek aan ambitie, maar recent onderzoek van Lean In en McKinsey laat zien dat vrouwen die wél actieve steun en een sponsor hebben, exact dezelfde ambitie tonen als mannen (Forbes, over het Lean In/McKinsey-rapport). Terugtrekken is dus zelden een uitspraak over wat iemand wil. Het is vaker een uitspraak over wat iemand op dat moment aankan, of durft te vragen.

4. Fysieke tekenen die iemand actief probeert te verbergen

Iemand die een extra vest bij zich houdt voor als het "toch weer te warm wordt", die het raam opent zonder toelichting, die na een vergadering opvallend snel naar het toilet loopt. Dit zijn geen aanstellerige gewoontes. Het zijn aanpassingsstrategieën van iemand die probeert te functioneren zonder dat iemand het merkt — en juist dat verbergen kost energie die ze eigenlijk nodig heeft voor haar werk.

5. Een stemming die niet meer bij het bekende patroon van iemand past

Prikkelbaarheid die feller is dan anders, of juist een somberheid die niet bij iemands normale toon past. Dit is het gevoeligste signaal om te benoemen, en tegelijk een van de meest genoemde: stemmingswisselingen staan met naam in vrijwel elk overzicht van overgangsklachten op de werkvloer (Arboportaal). Het gaat er niet om een diagnose te stellen — dat is niet aan een leidinggevende — maar om te herkennen wanneer iemand niet zichzelf is.

Wat je met een signaal doet, is belangrijker dan het signaal zelf

Een signaal herkennen is nutteloos zonder een volgende stap, en die stap hoeft niet groot te zijn. Vraag concreet naar wat je zelf hebt opgemerkt, zonder een oorzaak te veronderstellen: "Ik zag dat de laatste vergaderingen lastiger voor je leken, klopt dat?" is genoeg om de deur open te zetten, zonder dat je iemand in het nauw drijft. CNV pleit inmiddels expliciet voor het recht op zo'n gesprek met een leidinggevende als basis van elk menopauzebeleid (CNV) — niet omdat het gesprek alles oplost, maar omdat zonder dat gesprek niets in beweging komt. En weet dat je niet de enige hoeft te zijn die luistert: elke werknemer heeft recht op een vrij, vertrouwelijk consult bij de bedrijfsarts, zonder ziekmelding of jouw toestemming vooraf nodig (Arboportaal, open spreekuur) — een goede plek om naar te verwijzen als het gesprek met jou nog te dichtbij voelt.

Terug naar die vergadering

De collega die twee keer moet vragen wat er besproken werd, is niet minder capabel dan ze was. Ze functioneert middenin een biologisch proces waar ze zelf part noch deel aan heeft, en dat zich weinig aantrekt van deadlines. Het enige wat jij als leidinggevende hoeft te doen, is niet wachten tot ze het zelf, tegen de statistiek in, ter sprake brengt. Het patroon zien is de eerste stap. De vraag stellen is de tweede — en die tweede stap ligt bij jou.

Wil je leren hoe je dit gesprek goed voert, met een concreet stappenplan in plaats van improvisatie? He Dare is de workshop van vier uur die leidinggevenden en managers precies dat leert: signalen herkennen, het gesprek aangaan, en weten wat daarna te doen. Bekijk het programma.