Hormonen. Weer?

Wat er met je lichaam gebeurt, en waarom het geen losse lijst is

Het begint meestal niet met één duidelijk signaal, maar met een stapeling van dingen die op zichzelf niets met elkaar te maken lijken te hebben. Een nacht wakker liggen, kletsnat, terwijl de kamer niet eens warm is. Een stemming die omslaat zonder aanleiding. Een broek die ineens strakker zit terwijl je niets anders bent gaan eten. Droogheid waar vroeger vanzelfsprekend vocht was. Je begint bijna een lijstje bij te houden van dingen die "anders" zijn, en juist omdat ze zo verschillend zijn — een opvlieger heeft toch niets te maken met je bekken, of met je bot? — ga je twijfelen of het wel ergens mee te maken heeft, of dat je gewoon met te veel dingen tegelijk zit.

Het antwoord is dat het wél met elkaar te maken heeft, en de reden daarvoor is eenvoudiger dan de spreiding van klachten doet vermoeden. Oestrogeenreceptoren zitten door je hele lichaam heen — in je hersenen, je hart en bloedvaten, je botten, je bekkenbodem en urinewegen. Wanneer je oestrogeenspiegel daalt, is dat dus geen klap op één plek, maar een verandering die overal tegelijk doorwerkt: in je hersenen op temperatuurregeling en stemming, in je botten op de afbraaksnelheid, in je bekkenweefsel op elasticiteit en vocht. Dat is precies waarom het voelt als een greep uit een grabbelton in plaats van één helder symptoom — het ís ook verspreid, omdat het systeem dat verandert overal aanwezig is. Zodra je dat weet, wordt de lijst geen verzameling toevalligheden meer, maar één verhaal met veel verschillende hoofdstukken.

Het hoofdstuk dat te vaak wordt overgeslagen: je botten

Van alle klachten op die lijst is er één die het minst voelbaar is en het meest onderschat wordt: botdichtheid. Oestrogeen remt normaal gesproken de natuurlijke afbraak van bot, en zodra die rem wegvalt, versnelt dat proces. Tot 20 procent van het botverlies dat een vrouw in haar leven meemaakt, gebeurt tijdens de menopauzale transitie zelf, en wereldwijd krijgt ongeveer één op de twee postmenopauzale vrouwen te maken met osteoporose (Endocrine Society). Dit is geen reden voor paniek — het is een reden om het net zo serieus te nemen als de zichtbare klachten. Voldoende beweging, met name belastende beweging zoals wandelen of krachttraining, en het bespreken van een botdichtheidsmeting met je huisarts wanneer je risicofactoren hebt, zijn geen overdreven voorzorg. Het is aandacht geven aan het deel van je lichaam dat zelf niet om aandacht vraagt totdat het te laat is.

Wat helpt: minder een to-do-lijst, meer een vorm van zelfrespect

De gebruikelijke adviezen — een klachtendagboek bijhouden, gezond en gevarieerd eten, regelmatig bewegen, 's avonds cafeïne en alcohol beperken, een koele slaapkamer — werken het beste wanneer je ze niet ziet als verplichtingen die je erbij moet doen, maar als een manier om je lichaam serieus te nemen in een fase waarin het zelf al zoveel te verwerken heeft. Een dagboek is geen controlemiddel, het is een manier om patronen te ontdekken die je anders zou missen. Een koelere kamer is geen luxe, het is je omgeving aanpassen aan wat je lichaam nu eenmaal nodig heeft, in plaats van je aan te passen aan een omgeving die daar geen rekening mee houdt.

Seksualiteit: een onderwerp dat vaker zwijgen oproept dan het verdient

Verlangen verdwijnt niet automatisch tijdens de overgang, ook al wordt dat vaak wel gedacht. Wat wél vaak verandert, is het lichamelijke comfort: het genitourinair syndroom van de menopauze — droogheid, dunnere en minder elastische weefsels rond vagina en urinewegen — treft meer dan de helft van de vrouwen na de menopauze, en blijft daarbij structureel ondergediagnosticeerd, simpelweg omdat het ongemakkelijk voelt om erover te beginnen (Johns Hopkins Medicine). Er bestaan effectieve, veilige oplossingen, van vochtinbrengende crèmes en glijmiddelen tot lokale oestrogeenbehandeling in lage dosering — dit laatste ook voor vrouwen die borstkanker hebben overleefd. Het gesprek hierover aangaan, met je arts en met je partner, is geen teken dat er iets kapot is. Het is een teken dat je jezelf niet stilzwijgend wegcijfert op een terrein waar hulp gewoon bestaat.

Het hoofdstuk dat nog geschreven moet worden

Wat deze fase uiteindelijk vraagt, is niet alleen symptoombestrijding maar een andere houding tegenover jezelf: luisteren naar wat je lichaam aangeeft in plaats van het te overstemmen, blijven leren en jezelf nieuwe dingen toestaan, sociale verbindingen onderhouden die je energie geven in plaats van kosten, grenzen stellen waar dat vroeger misschien niet vanzelfsprekend was, en ruimte maken voor de talenten en passies die in de drukte van eerdere levensfasen naar de achtergrond zijn geschoven. Dat geldt trouwens niet alleen thuis — ook op de werkvloer maakt het verschil wanneer flexibiliteit, begrip en open gesprekken de norm worden in plaats van uitzondering.

Een boek dat het overzicht compleet maakt

Voor wie liever één betrouwbaar naslagwerk bij de hand heeft dan tien losse artikelen, is Ook leuke meisjes worden 50van Dr. Maaike de Vries en Dr. Manon Kerkhof een aanrader. Het combineert wetenschappelijke onderbouwing met concreet, uitvoerbaar advies, en behandelt precies de spreiding aan onderwerpen die deze levensfase met zich meebrengt — van hormonen tot zelfvertrouwen — zonder ergens oppervlakkig te worden.

Terug naar dat lijstje

De opvlieger, de stemmingswisseling, de strakkere broek, de droogte — het zijn geen losse ongelukken die toevallig samenvallen. Het is één lichaam dat door één grote verandering heen gaat, zichtbaar op meerdere plekken tegelijk. Zodra je dat weet, hoef je jezelf niet meer af te vragen of je overdrijft of te veel tegelijk voelt. Je mag het zien voor wat het is: een nieuw hoofdstuk, met zijn eigen ongemakken, maar ook met de kans om jezelf met meer kracht en meer zelfliefde tegemoet te treden dan de hoofdstukken ervoor.

Zoveel om in één keer te lezen, laat staan te doorleven — en dat hoeft ook niet in één artikel te gebeuren. Wil je dit soort inzichten blijven ontvangen, samen met de verhalen van andere vrouwen die middenin hetzelfde hoofdstuk zitten? Meld je aan voor de nieuwsbrief, of sluit aan bij de She Connect Community, en lees verder op het tempo dat bij jou past.